Kerkgebouw – De Nieuwe Kerk

Hervormd IJmuiden door de jaren heen
Rond de opening van het Noordzeekanaal in 1865 ontwikkelt zich rondom het huidige Sluisplein een nederzetting, die kerkelijk gezien onder de hoede van de kerkenraad van Velsen met de Engelmunduskerk valt. Van hieruit wordt in IJmuiden zondagsschoolwerk verricht en worden er bijbellezingen gehouden. Er wordt een Comité ter Evangelisatie opgericht, dat voortvarend te werk gaat. Het zal echter nog tot 1878 duren voordat er een kerkdienst gehouden kan worden in een bovenzaal van een kantoor aan de Kanaalstraat. In 1880 wordt een eigen kerkgebouw betrokken en twee jaar later volgt de benoeming van een evangelist (godsdienstonderwijzer).

Een belangrijke naam in de geschiedenis
In 1907 doet de eerste predikant, Ds. H.W. Creuzberg, intrede. De omvang van de gemeente is inmiddels verder toegenomen en Ds. Creuzberg gaat zich beijveren voor de uitbreiding van het kerkgebouw. Dit blijkt niet voldoende soulaas te bieden, zodat men besluit tot nieuwbouw. De Nieuwe Kerk komt tot stand in 1911, gebouwd in neogotische stijl, van de Londense architect W.F. Forsyth. Het gebouw vertoont stijlkenmerken die men ook in Anglicaanse kerken tegenkomt. Het meest opvallend is wel de zogenaamde. “Lich-gate”, de overdekte toegangspoort, welke men op veel plaatsen in Engeland aantreft. Het gebouw bezit een uitstekende akoestiek.

Wijkgebouw De Rank
De oude kerk blijft in gebruik voor verenigingswerk als het “Gebouw voor Christelijke Belangen”. In 1958 wordt dit gebouw afgestoten en kan in de plaats daarvan “De Rank” in gebruik worden genomen.

De Bethlehemkerk
Inmiddels blijft IJmuiden uitbreiden en in 1920 is het nodig een tweede predikant te beroepen, een situatie die heeft voortgeduurd tot 1956, toen een van de predikanten naar de (nieuwe) Bethlehemkerk – voor algemeen kerkenwerk – vertrok. De oude Bethlehemkerk, ook wel Jeugdkerk genoemd, was door de kerkenraad van IJmuiden gesticht in 1929 en uitsluitend bedoeld voor jongeren van 12 tot circa 18 jaar.

De Tweede Wereldoorlog
Tijdens de Tweede Wereldoorlog moet een groot deel van de bevolking evacueren, de Nieuwe Kerk wordt gesloten en het meubilair wordt opgeslagen in de Grote Kerk aan de Grote Markt in Haarlem. De Bethlehemkerk wordt op last van de Duitse bezetters afgebroken. De eerste dienst na de oorlog in de Nieuwe Kerk kan weer in augustus 1945 worden gehouden.

Christelijk onderwijs
Vanaf het ontstaan is er aandacht geweest voor het christelijk kleuter-, lager- en uitgebreid lageronderwijs in IJmuiden. Als de hervormde gemeente in 1912 zelfstandigheid verkrijgt, krijgt de kerkenraad ook een beslissende stem in het schoolbestuur. Aan het eind van de jaren zestig van de vorige eeuw wordt de verantwoordelijkheid aan de schoolbesturen overgedragen.

Restauratie kerk 1991 – 2001
De Nieuwe Kerk (een rijksmonument) is van 1999 tot 2001 ingrijpend gerestaureerd en mag thans weer tot de mooiste kerkgebouwen van de omgeving gerekend worden.

Waarom een restauratie?
De Nieuwe Kerk is aan het begin van de vorige eeuw gebouwd en in 1911 in gebruik genomen. In 1982 werd de kerk op de provinciale monumentenlijst geplaatst vanwege de bijzondere architectuurhistorische waarde van het gebouw. Redenen hiervoor waren de invloed van de anglicaanse kerkbouw, de kruisvormige plattegrond en de gaaf gebleven hoofdvorm en detaillering zowel intern als extern. Inmiddels is de kerk sinds 2000 een rijksmonument.

De monumentale status kon uiteraard niet verhinderen dat de onderhoudssituatie aan het einde van de vorige eeuw fors verslechterde. Zichtbaar was dat zowel het binnen- als buitenmetselwerk van de kerk ernstig waren gescheurd. Dit werd veroorzaakt door het verzakken van de fundering.
Door de scheuren zijn ook de glas-in-lood ramen ontzet. Daarnaast bleken ook de plafonds en de wanden in een slechte conditie te zijn. In de jaren daarvoor was de dakbedekking in fasen vernieuwd. Voor de kerkrentmeesters was het overduidelijk dat er ingrijpende maatregelen genomen moesten worden om verder verval en nog grotere schade te voorkomen. De tijd was gekomen dat de Nieuwe Kerk ingrijpend zou worden gerestaureerd! Een beslissing met verstrekkende gevolgen.

Uit een eerste kostenraming bleek dat de kosten van de restauratie werden geraamd op een bedrag van fl. 1.300.000. Een bedrag dat ver uitsteeg boven de financiële middelen van een kleine gemeente als IJmuiden-West. Desalniettemin werd in het najaar van 1998 door de kerkenraad toestemming verleend om de restauratie aan te pakken.

Actie Samen Voegen
Aan de restauratie werd het motto SAMEN VOEGEN verbonden omdat:

hiermee een deel van het restauratiewerk (voegwerk) werd aangeduid
in de Nieuwe Kerk monument, cultureel erfgoed en Godshuis zijn samengevoegd
alle krachten moesten worden samengevoegd om de restauratie te kunnen realiseren
de verwachting bestond dat de actie mensen meer bij elkaar zal brengen

Restauratieplan
Het restauratieplan bestond hoofdzakelijk uit de volgende werkzaamheden:

verbetering van de fundering en stabilisatie van het gebouw
het dichten van de scheuren in binnen- en buitenmuren
het dichten van scheuren in stucwerk van plafonds en wanden
het opnieuw voegen van het gevelmetselwerk
herstel van de glas-in-loodramen

Geldzaken
Omdat IJmuiden-West nauwelijks over eigen middelen beschikte om de restauratie te kunnen bekostigen moest extern geld geworven worden.

Een groot bedrag is opgebracht door:

de eigen gemeenteleden die spontaan giften en schenkingen gaven en aan diverse acties hun steun verleenden. Obligaties zijn verkocht en de restauratie van de glas-in-loodramen kon per (gedeelte van een) raam worden gesponsord
subsidie van provinciale en rijksoverheid
lokale bedrijfsleven
de landelijke Hervormde Kerk

Het resultaat
De daadwerkelijke restauratiewerkzaamheden startten in 1999 en konden eind 2001 goeddeels worden beëindigd. Op zaterdag 23 februari 2002 werd de Nieuwe Kerk opnieuw in gebruik genomen met een bijzondere herdenkingsbijeenkomst. Velen waren en zijn onder de indruk van het schitterende resultaat van de restauratie, waaronder ook de tuin en de tuinmuren gerekend mogen worden. Het wordt als een bijzonder voorrecht gezien om dit prachtige kerkgebouw wekelijks te kunnen gebruiken als Godshuis en regelmatig als concertzaal. Mede als gevolg van de restauratie bleek een grondige opknapbeurt van een van de twee orgels noodzakelijk. Inmiddels is ook dit werk gereed zodat zowel het grote orgel als het koororgel ingezet kunnen worden bij de wekelijkse diensten en de concerten die met enige regelmaat georganiseerd worden.

En hoe gaat het nu verder met onderhoud ?

Restaureren betekent niet, dat het onderhoud verder achterwege kan blijven.

Reeds tijdens de restauratie van de Nieuwe Kerk werd een groepje vrijwilligers gevormd, die aanvankelijk hand- en spandiensten verrichtte voor de aannemer en na diens vertrek werd door hen het onderhoudswerk – voor zover het binnen hun kennis en mogelijkheden lag – voortgezet. Tijdig ingrijpen voorkomt immers hogere uitgaven. Ook een goed onderhouden kerktuin valt hieronder en helpt verloedering tegen te gaan.

Tot op de dag van vandaag komt de “klusploeg” iedere maandag bijeen om “klein” onderhoud uit te voeren. De werkzaamheden worden in stilte uitgevoerd, maar zijn goud waard voor de instandhouding van onze kerk.

. .

foto’s: K. van der Duin, archiefbeheerder